Butelkomat w parku handlowym: obowiązki najemców i rola właściciela parku

Park handlowy to zwykle kilka budynków albo jeden długi budynek z osobnymi wejściami od strony parkingu: market spożywczy, drogeria, sklep z elektroniką, dyskont odzieżowy, czasem stacja paliw i restauracja. Właścicielem bywa spółka inwestora lub fundusz, a codziennie obiektem zajmuje się zarządca. Od 1 października 2025 r. część najemców ma obowiązek zbierać opakowania objęte systemem kaucyjnym. Pełny zakres obowiązków sklepu opisujemy w artykule Sklep powyżej 200 m² a system kaucyjny; tutaj patrzymy na park jako całość - oczami najemcy i oczami właściciela.

W skrócie

• Obowiązki z ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi ma przedsiębiorca prowadzący sklep, a nie właściciel parku (art. 44). Właściciel ma je tylko wtedy, gdy sam prowadzi sklep z napojami albo sklep powyżej 2000 m²; jeśli prowadzi punkt zbiórki, bezpieczniej przyjąć, że ma obowiązki punktu zbierającego (informacja dla oddających, ewidencja).
• Próg 200 m² liczy się dla każdego sklepu osobno, według jego powierzchni sprzedaży. Przepisu o sumowaniu powierzchni całego parku ani kilku najemców w systemie kaucyjnym nie ma, a ministerstwo liczy powierzchnię sprzedaży w obrębie jednostki handlowej.
• Sklep, który nie oferuje żadnego napoju w opakowaniu objętym systemem - także przy kasie - nie ma obowiązków kaucyjnych, niezależnie od metrażu. Sklep o powierzchni sprzedaży powyżej 2000 m² ma jednak, także bez napojów, obowiązek selektywnej zbiórki innych odpadów opakowaniowych (art. 44 ust. 3).
• Ministerstwo Klimatu i Środowiska dopuszcza wspólny punkt zbiórki prowadzony przez podmiot prowadzący centrum handlowe albo przez jeden ze sklepów - w tym samym budynku lub w jego bezpośrednim sąsiedztwie i na podstawie umowy z każdym sklepem.
• Przepisy o systemie kaucyjnym nie różnicują obowiązków według pochodzenia kapitału. Spółka z udziałowcami z zagranicy prowadząca sklep w Polsce ma te same obowiązki co każda inna.

Park handlowy w przepisach: liczy się każdy sklep

Ustawa nie używa pojęć „park handlowy” ani „centrum handlowe”. Obowiązki z art. 44 dotyczą przedsiębiorcy prowadzącego jednostkę handlu detalicznego lub hurtowego, w której użytkownikom końcowym są oferowane napoje w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym. Zakres obowiązku zależy od powierzchni sprzedaży tej jednostki (art. 44 ust. 1 i 2), a powierzchnię sprzedaży ustala się według art. 2 pkt 19 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, czyli bez powierzchni usług i gastronomii oraz bez magazynów, biur, komunikacji i ekspozycji (art. 8 pkt 10a). Definicja mówi o „obiekcie handlowym stanowiącym całość techniczno-użytkową”, ale ministerstwo w podręczniku dla przedsiębiorców odnosi ją do części jednostki handlowej, w której odbywa się sprzedaż.

Ustawa sumuje powierzchnię kilku sklepów tylko tam, gdzie mówi o tym wprost - przy produktach pakowanych w sklepach odnosi się do przedsiębiorcy prowadzącego „więcej niż jedną jednostkę handlu detalicznego o łącznej powierzchni sprzedaży powyżej 5000 m²” (art. 8 pkt 23 lit. c). W przepisach o systemie kaucyjnym takiego sumowania nie ma. Park o dużej łącznej powierzchni może więc mieć najemców o zupełnie różnych obowiązkach:

Każdy sklep z napojami w systemie zawiera umowę z podmiotem reprezentującym - sklep do 200 m² z co najmniej jednym, który się do niego zgłosił (art. 44 ust. 4), a sklep powyżej 200 m² z każdym, który się zgłosi (art. 44 ust. 6) - prowadzi ewidencję (art. 44 ust. 10 albo 11) i wywiesza w widocznym miejscu informację o warunkach zwrotu opakowań i kaucji (art. 42 ust. 2).

Właściciel parku: obowiązku nie ma, możliwości są trzy

Właściciel, który tylko wynajmuje lokale, nie prowadzi jednostki handlu w rozumieniu ustawy, więc art. 44 go nie dotyczy. To nie znaczy, że zbiórka w parku go nie obchodzi: punkt zbiórki potrzebuje miejsca, zasilania i dojazdu dla odbioru opakowań, a o częściach wspólnych i parkingu decyduje właśnie on.

1. Udostępnia miejsce najemcy albo dostawcy urządzenia

Każdy sklep z obowiązkiem zbiórki organizuje ją sam, a park zgadza się na ustawienie automatu w lokalu, w pasażu albo na parkingu. Najemca używa lokalu w sposób określony w umowie (art. 666 § 1 Kodeksu cywilnego) i bez zgody wynajmującego nie może dokonywać w nim zmian sprzecznych z umową lub z przeznaczeniem rzeczy (art. 667 § 1). Przyłącze elektryczne, kotwienie do posadzki czy przebudowa witryny zwykle wymagają więc rozmowy z parkiem. Miejsce poza lokalem - w pasażu albo na parkingu - jest zwykle we władaniu właściciela lub zarządcy parku i wymaga osobnej umowy z nim. Zgoda wynajmującego jest też potrzebna, gdyby część lokalu pod automat miał używać ktoś inny niż najemca (art. 688² Kodeksu cywilnego). Sam leasing albo dzierżawa urządzenia przez sklep nie oznacza oddania lokalu komuś innemu.

2. Prowadzi wspólny punkt zbiórki dla kilku sklepów

Ministerstwo w podręczniku dla przedsiębiorców dopuszcza porozumienia między jednostkami handlowymi, np. w galeriach handlowych, w celu utworzenia wspólnych punktów zbiórki. Jeżeli podmiot prowadzący centrum handlowe albo jeden ze sklepów w tym centrum zapewni zbiórkę opakowań i odpadów opakowaniowych oraz uzgodni z poszczególnymi sklepami szczegóły jej funkcjonowania, obowiązek zbiórki należy według ministerstwa uznać za zapewniony. To, że punkt wykonuje obowiązek w imieniu konkretnego sklepu, powinno być udokumentowane umową.

Podręcznik mówi o galeriach i centrach handlowych, a parku handlowego nie wymienia - stosujemy to stanowisko do parku przez analogię. Ma ono też dwie granice:

• Miejsce. Dotyczy punktu w tym samym budynku lub w jego bezpośrednim sąsiedztwie. Jeden punkt dla sklepów w różnych lokalizacjach ministerstwo uważa za niedopuszczalny. „Bezpośredniego sąsiedztwa” podręcznik nie definiuje - przy parku z kilkoma budynkami wokół jednego parkingu warto uzgodnić lokalizację punktu na piśmie z operatorami, z którymi sklepy mają umowy.
• Charakter. To stanowisko ministerstwa, a nie przepis ustawy. Adresatem obowiązku i ewentualnej kary pozostaje prowadzący sklep (np. art. 56 ust. 1 pkt 14a dla sklepu powyżej 200 m²), dlatego umowa z parkiem powinna być dla niego dowodem, że zbiórka działa w jego imieniu.

Ustawa nie mówi, jak we wspólnym punkcie przypisać zwroty i kaucję do poszczególnych sklepów, a każdy z nich nadal prowadzi własną ewidencję i ma własne umowy z operatorami. Umowa o wspólny punkt powinna więc rozstrzygać co najmniej: kto wypłaca kaucję oddającym i z czyich pieniędzy, kto rozlicza się z operatorami, jakie dane o zwrotach dostaje każdy sklep do swojej ewidencji, jak dzieli się koszty i komu przypada opłata za prowadzenie zbiórki, którą według ministerstwa operator wypłaca za zbiórkę (tzw. handling fee). Ministerstwo w pytaniach i odpowiedziach dodaje, że wspólny punkt kilku operatorów nie jest niezgodny z ustawą.

3. Prowadzi punkt dobrowolnie, jako „inny punkt zbierający”

Obok sklepów ustawa przewiduje „inne punkty zbierające”: operator systemu odbiera od nich opakowania, rozlicza z nimi kaucję i finansuje koszty zbierania (art. 40i ust. 1 pkt 2, 5 i 6). Park może więc prowadzić punkt dla klientów także wtedy, gdy żaden najemca nie ma obowiązku zbiórki - na przykład gdy wszystkie sklepy z napojami mają do 200 m². Warunki takiego punktu określa umowa z operatorem, ale ustawa - inaczej niż przy sklepach (art. 44 ust. 5 i 7) - nie zobowiązuje operatora do jej zawarcia. Rozliczenia z operatorem odbywają się w okresach nie dłuższych niż miesiąc (art. 40i ust. 3). Przepisy o ewidencji i o informacji dla oddających wymieniają inne punkty zbierające wprost (art. 44 ust. 10 i 12, art. 42 ust. 2), choć wiążą te obowiązki także z pobieraniem kaucji, którego punkt bez sprzedaży napojów nie prowadzi - bezpieczniej je spełniać i zapisać w umowie z operatorem.

Gdzie postawić automat w parku

• W lokalu sklepu z obowiązkiem zbiórki, przy wejściu - najprostsze, gdy sklep organizuje zbiórkę sam; urządzenie stoi w ogrzewanym wnętrzu i w godzinach otwarcia.
• W pasażu lub wiatrołapie wspólnym dla kilku sklepów - dobre miejsce na wspólny punkt; trzeba zachować wymaganą szerokość drogi ewakuacyjnej i dostęp do gaśnic, wyjść i tablic rozdzielczych (§ 4 ust. 1 pkt 16 i 18 rozporządzenia o ochronie przeciwpożarowej budynków).
• Na zewnątrz, przy parkingu - dostępne także poza godzinami otwarcia, ale wymaga urządzenia do pracy na zewnątrz, zadaszenia, oświetlenia i zabezpieczenia przed wandalizmem.
• Z dojazdem od strony zaplecza - opakowania odbiera się regularnie, a worki i pojemniki nie powinny przejeżdżać przez salę sprzedaży.

Przy nowym parku, jeszcze na etapie projektu, łatwiej zaplanować miejsce na punkt zbiórki razem z zasilaniem i zapleczem niż dobudowywać je po otwarciu. Czy samo ustawienie automatu wymaga pozwolenia albo zgłoszenia, wyjaśniamy w artykule Czy automat kaucyjny wymaga pozwolenia na budowę albo zgłoszenia?

Umowy: co zapisać, zanim automat stanie

Między parkiem a najemcą (w nowej umowie najmu albo w aneksie):

• zgoda na ustawienie urządzenia i potrzebne zmiany w lokalu, z opisem miejsca i przyłącza,
• sposób rozliczania energii - licznik najemcy czy ryczałt w opłatach eksploatacyjnych,
• przy wspólnym punkcie - zobowiązanie parku do prowadzenia zbiórki w imieniu sklepu, podział kosztów, przepływ kaucji i danych do ewidencji sklepu,
• godziny i trasa odbioru opakowań oraz miejsce ich przechowywania.

Między parkiem a dostawcą urządzenia, gdy automat stoi poza lokalem: umowa o korzystanie z miejsca. Kodeks cywilny zna tu najem (art. 659 § 1), dzierżawę (art. 693 § 1) i bezpłatne użyczenie (art. 710), a o wyborze decyduje m.in. to, czy korzystający ma z miejsca pobierać pożytki. Różnice opisujemy na przykładzie gruntu gminy w artykule Grunt gminny pod automat kaucyjny: dzierżawa, najem czy użyczenie. Sam automat można kupić, wynająć, wydzierżawić albo wziąć w leasing - modele porównujemy w artykule Wynajem, dzierżawa czy leasing automatu kaucyjnego, a składniki kosztu w artykule Co składa się na koszt automatu kaucyjnego.

Inwestor lub najemca z kapitałem zagranicznym

Ustawa wiąże obowiązki z przedsiębiorcą prowadzącym sklep, a przedsiębiorcę definiuje przez odesłanie do Prawa przedsiębiorców (art. 8 pkt 11): to osoba fizyczna, osoba prawna albo jednostka organizacyjna z przyznaną zdolnością prawną, która wykonuje działalność gospodarczą (art. 4 ust. 1 Prawa przedsiębiorców). Przepisy o systemie kaucyjnym nie różnicują obowiązków według obywatelstwa właściciela ani pochodzenia kapitału. Polska spółka z udziałowcami z Ukrainy, Niemiec czy innego kraju, prowadząca sklep powyżej 200 m², zbiera opakowania i zawiera umowy z operatorami tak samo jak każda inna.

Dla inwestora, który kupuje albo buduje park, praktyczne pytania są trzy: którzy najemcy mają obowiązek zbiórki, czy obiekt ma miejsce na punkt i czy umowy najmu pozwalają ustawić urządzenie bez renegocjacji. Odpowiedzi warto zebrać przed zakupem albo przed podpisaniem umów z najemcami. Ten artykuł omawia tylko obowiązki kaucyjne - sam zakup nieruchomości przez spółkę z kapitałem zagranicznym może podlegać odrębnym przepisom, które trzeba sprawdzić z prawnikiem.

Lista kontrolna dla właściciela parku

1. Spisz najemców, którzy sprzedają napoje w opakowaniach objętych systemem, i ich powierzchnię sprzedaży - nie powierzchnię lokalu.
2. Zapytaj sklepy powyżej 200 m², jak dziś prowadzą zbiórkę i z jakimi operatorami mają umowy.
3. Zdecyduj o modelu: każdy sklep osobno, wspólny punkt prowadzony przez park albo przez jeden ze sklepów, czy dobrowolny punkt parku.
4. Wybierz miejsce z zasilaniem, dojazdem dla odbioru opakowań i bez kolizji z drogami ewakuacyjnymi.
5. Przy wspólnym punkcie - przygotuj umowę z każdym sklepem i uzgodnij lokalizację z operatorami na piśmie.
6. Ustal przepływ danych: kto prowadzi ewidencję zwrotów i jak każdy sklep dostaje dane do swojej.

Najczęstsze pytania

Czy właściciel parku handlowego musi mieć butelkomat?

Nie. Obowiązki z art. 44 ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi dotyczą przedsiębiorcy prowadzącego sklep, w którym są oferowane napoje w opakowaniach objętych systemem kaucyjnym. Właściciel, który tylko wynajmuje lokale, nie ma obowiązku zbiórki. Automat nie jest zresztą wymagany od nikogo - ustawa nakazuje zbiórkę, a nie konkretne urządzenie.

Czy kilka sklepów w parku handlowym może mieć jeden wspólny punkt zbiórki?

Prawdopodobnie tak. Ministerstwo Klimatu i Środowiska dopuszcza wspólne punkty zbiórki np. w galeriach handlowych, jeśli punkt działa w tym samym budynku lub w jego bezpośrednim sąsiedztwie; parku handlowego nie wymienia, więc to stanowisko stosujemy do parku przez analogię. Może go prowadzić podmiot prowadzący centrum handlowe albo jeden ze sklepów, a to, że zbiórka odbywa się w imieniu konkretnego sklepu, powinna dokumentować umowa. Jeden punkt dla sklepów w różnych lokalizacjach ministerstwo uważa za niedopuszczalny.

Czy powierzchnię sklepów w parku handlowym sumuje się przy progu 200 m²?

Nie. Próg z art. 44 ustawy dotyczy powierzchni sprzedaży konkretnej jednostki handlu, a ministerstwo w podręczniku dla przedsiębiorców liczy powierzchnię sprzedaży w obrębie jednostki handlowej. Ustawa sumuje powierzchnię kilku sklepów tylko tam, gdzie mówi o tym wprost, a w przepisach o systemie kaucyjnym takiego sumowania nie ma.

Czy firma z kapitałem zagranicznym ma inne obowiązki w systemie kaucyjnym?

Nie. Przepisy o systemie kaucyjnym wiążą obowiązki z prowadzeniem sklepu, w którym są oferowane napoje w opakowaniach objętych systemem, i nie różnicują ich według obywatelstwa właściciela ani pochodzenia kapitału. Spółka z zagranicznymi udziałowcami prowadząca w Polsce sklep powyżej 200 m² ma te same obowiązki co każda inna.