Butelkomat w jednostce wojskowej: procedura, bezpieczeństwo, finansowanie

Punkty zbiórki opakowań przestały być domeną wyłącznie handlu — operatorzy systemu kaucyjnego rozwijają je także w zakładach pracy i przy osiedlach, o czym piszemy w artykule Butelkomat na osiedlu. Jednostka wojskowa to szczególny przypadek dużego zakładu pracy: z zamkniętym terenem, własną procedurą zakupową i zaostrzonymi wymaganiami bezpieczeństwa.

Zasady samego systemu kaucyjnego — jakie opakowania obejmuje i jak zwraca się kaucję — opisujemy w artykule Sklep powyżej 200 m² a system kaucyjny.

W skrócie

• Zamawiającym jest zwykle wojskowy oddział gospodarczy (WOG), a nie sama jednostka — to on prowadzi obsługę finansowo-gospodarczą garnizonu.
• Od 1 stycznia 2026 r. próg stosowania Prawa zamówień publicznych wynosi 170 000 zł netto, co dla dzierżawy urządzenia zwykle oznacza uproszczoną ścieżkę.
• Aspekty środowiskowe są w Prawie zamówień publicznych wprost dopuszczonym kryterium jakościowym oceny ofert.
• Istnieje wariant, w którym jednostka nie ponosi wydatku: udostępnia teren, a urządzenie zapewnia dostawca.
• Na terenie zamkniętym trzeba rozstrzygnąć trzy rzeczy: dostęp serwisu, brak styku z sieciami resortowymi i konfigurację bez rejestracji obrazu.

Dlaczego akurat jednostka wojskowa

Automat kaucyjny, czyli butelkomat, opłaca się tam, gdzie strumień opakowań jest przewidywalny i gęsty. Koszary spełniają ten warunek lepiej niż większość sklepów:

• Stała populacja. Żołnierze, pracownicy resortu i obsługa — w jednym miejscu, codziennie.
• Skoncentrowany strumień. Stołówka, kantyna, klub żołnierza, automaty z napojami i obiekty sportowe generują opakowania w jednym rytmie i w jednym obszarze.
• Ograniczona alternatywa. W trakcie służby nikt nie wyjdzie z terenu, żeby oddać opakowania w sklepie. Bez punktu zwrotu na miejscu kaucja przepada, a opakowanie trafia do frakcji zmieszanej.
• Porządek jako wartość operacyjna. Czystość terenu nie jest tu kwestią estetyki, tylko codziennej dyscypliny.

Ramy środowiskowe, które już obowiązują

Siły Zbrojne RP nie funkcjonują poza systemem gospodarki odpadami — obowiązują je te same przepisy środowiskowe co inne podmioty, a dodatkowo standardy sojusznicze.

• Polityka środowiskowa NATO. Komitet Wojskowy NATO uzgodnił w 2003 r. dokument MC 469 — wojskowe zasady i politykę ochrony środowiska — aktualizowany następnie w 2011 i 2023 r. Zobowiązuje dowódców do stosowania najlepszych wykonalnych środków ochrony środowiska w działaniach wojskowych.
• STANAG 2510. Porozumienie standaryzacyjne określające wspólne wymagania w zakresie gospodarowania odpadami podczas działań prowadzonych pod dowództwem NATO.
• Selektywna zbiórka w koszarach. W obiektach wojskowych funkcjonują pojemniki do segregacji, a jednostki od lat angażują się w zbiórki surowców na cele charytatywne.

Automat kaucyjny nie jest więc w tym środowisku obcym elementem — to kolejny krok tej samej ścieżki, tylko z mierzalnym efektem i strumieniem środków, który można skierować na wskazany cel.

Kto jest zamawiającym

Praktyczna konsekwencja jest taka, że rozmowę zaczyna się w jednostce, a kończy w WOG-u: dowódca definiuje potrzebę i miejsce, a sekcja zamówień prowadzi postępowanie.

Procedura: co zmienia próg 170 tys. zł

Nowelizacja z 25 lipca 2025 r. podniosła próg stosowania Prawa zamówień publicznych ze 130 000 zł do 170 000 zł (art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy Pzp). Nowa kwota obowiązuje od 1 stycznia 2026 r., a wartość zamówienia ustala się bez podatku od towarów i usług. Poniżej tego progu zamawiający nie stosuje sztywnych procedur ustawowych, lecz działa według regulaminu wewnętrznego, przy zachowaniu rygorów ustawy o finansach publicznych.

Dla automatu kaucyjnego zmienia to charakter zakupu — z inwestycji na usługę:

To także powód, dla którego dzierżawa bywa dla sektora publicznego wygodniejsza niż zakup: wydatek jest bieżący i przewidywalny, bez uruchamiania procesu inwestycyjnego. Różnice między modelami opisujemy w artykule Wynajem, dzierżawa czy leasing automatu kaucyjnego.

Kryteria środowiskowe w opisie zamówienia

Prawo zamówień publicznych wymienia aspekty środowiskowe, w tym efektywność energetyczną przedmiotu zamówienia, wprost jako kryterium jakościowe oceny ofert (art. 242 ust. 2 pkt 3 ustawy Pzp). Wyboru nie trzeba więc opierać wyłącznie na cenie. Kryteria, które dają się zmierzyć przy automatach kaucyjnych:

• zużycie energii w trybie czuwania i pracy,
• stopień zgniatania opakowań — przekłada się wprost na liczbę transportów,
• skuteczność rozpoznawania opakowań i odsetek odrzuceń,
• zakres raportowania — czy urządzenie dostarcza dane o zebranych opakowaniach w formie użytecznej sprawozdawczo,
• czas reakcji serwisu i dostępność urządzenia zastępczego,
• możliwość pracy bez połączenia z siecią zamawiającego.

Opisuj funkcję, nie producenta. Opis przedmiotu zamówienia nie może wskazywać konkretnego produktu ani ograniczać konkurencji — parametry formułuj mierzalnie i uzasadnij realną potrzebą.

Jak przygotować cały opis przedmiotu zamówienia — od konsultacji rynkowych po kryteria oceny ofert — pokazujemy krok po kroku w artykule Automat kaucyjny w zamówieniu publicznym.

Bezpieczeństwo: trzy kwestie do rozstrzygnięcia

Dostęp serwisu na teren zamknięty

To najczęstszy punkt zapalny, a rozwiązanie jest organizacyjne, nie techniczne: imienny wykaz pracowników serwisu wraz z danymi pojazdów, stałe okna serwisowe zamiast wizyt doraźnych, asysta wyznaczonej osoby oraz czasy reakcji zapisane w umowie z uwzględnieniem procedury przepustkowej. Serwis, który obiecuje cztery godziny, a nie przewidział wejścia na teren, tego terminu nie dotrzyma.

Brak styku z sieciami resortowymi

Urządzenie powinno działać niezależnie od infrastruktury teleinformatycznej jednostki: własny modem komórkowy, własna karta SIM, transmisja wyłącznie do platformy dostawcy. Żadnego podłączenia do sieci wewnętrznej ani współdzielenia łącza. Ten wymóg warto wpisać wprost do opisu przedmiotu zamówienia.

Konfiguracja bez rejestracji obrazu

Część urządzeń w wariancie komercyjnym ma kamery służące kontroli zwrotów. Na terenie chronionym rozwiązaniem jest wariant bez kamer zewnętrznych, w którym rozpoznawanie odbywa się wyłącznie wewnątrz komory urządzenia. Taką konfigurację trzeba zapisać w umowie i potwierdzić protokołem odbioru.

Modele finansowania

Pierwszy model rozwiązuje najczęstszy problem, czyli brak zaplanowanego wydatku: jednostka udostępnia kilka metrów kwadratowych utwardzonego terenu z dostępem do zasilania, a urządzenie i jego obsługę zapewnia dostawca.

Osobna decyzja dotyczy kaucji. Może wracać do osoby, która oddała opakowanie, albo — po wybraniu na ekranie — zasilać cel wskazany przez jednostkę, na przykład zbiórkę charytatywną. Jednostka otrzymuje wtedy okresowe zestawienie.

Gdzie ustawić urządzenie

• przy stołówce lub kantynie — tam powstaje największy strumień,
• przy klubie żołnierza albo obiekcie sportowym,
• w pobliżu internatu lub bloków kwaterunkowych, jeśli na terenie mieszka kadra,
• poza strefami o zaostrzonym reżimie, ale przy głównym ciągu komunikacyjnym,
• z dostępem dla pojazdu odbierającego surowiec, bez wjazdu w głąb terenu.

Jeśli internat albo bloki kwaterunkowe stoją poza terenem jednostki, ścieżka jest inna — opisujemy ją w artykule Butelkomat na osiedlu wojskowym i w internacie.

Warunki techniczne są niewygórowane: utwardzona powierzchnia, zasilanie 230 V, oświetlenie oraz zadaszenie albo urządzenie w wykonaniu zewnętrznym. Przy większych kompleksach warto rozważyć dwa mniejsze urządzenia w dwóch punktach zamiast jednego dużego.

Dalej w tym temacie

• Automat kaucyjny w zamówieniu publicznym — jak opisać przedmiot zamówienia i kryteria oceny ofert
• Jak działa automat kaucyjny — od wrzucenia butelki do rozliczenia kaucji
• Butelkomat na osiedlu wojskowym i w internacie — rola Agencji Mienia Wojskowego
• Butelkomat w policji, straży i innych służbach mundurowych — kto jest zamawiającym w poszczególnych formacjach

Najczęstsze pytania

Kto podpisuje umowę — jednostka czy WOG?

Najczęściej wojskowy oddział gospodarczy, który prowadzi obsługę finansowo-gospodarczą jednostek w garnizonie i jest dysponentem środków budżetowych. Jednostka zgłasza potrzebę, wskazuje lokalizację i ustala zasady dostępu.

Czy trzeba przeprowadzić przetarg?

Nie zawsze. Od 1 stycznia 2026 r. próg stosowania Prawa zamówień publicznych wynosi 170 000 zł netto, a roczny koszt dzierżawy urządzenia zwykle mieści się poniżej tej kwoty. W wariancie z udostępnieniem terenu, gdzie jednostka nie ponosi wydatku, zamówienie publiczne w ogóle nie powstaje.

Czy urządzenie musi łączyć się z siecią jednostki?

Nie i nie powinno. Standardem jest własny modem komórkowy i transmisja wyłącznie do platformy dostawcy, bez styku z infrastrukturą teleinformatyczną zamawiającego. Warto zapisać to w opisie przedmiotu zamówienia.

Co z kamerami w urządzeniu?

Dostępny jest wariant bez kamer zewnętrznych, w którym rozpoznawanie opakowań odbywa się wewnątrz komory i nie jest rejestrowany obraz otoczenia. Na terenach chronionych to konfiguracja domyślna — należy ją zapisać w umowie i potwierdzić przy odbiorze.

Kto otrzymuje kaucję?

To kwestia konfiguracji. Kaucja może wracać do osoby oddającej opakowanie albo zostać przekazana na cel wskazany przez jednostkę. Rozwiązanie ustala się przed montażem i opisuje w umowie.

Czy da się to zrobić bez wydatku z budżetu jednostki?

Tak — w wariancie, w którym dostawca finansuje urządzenie, montaż i obsługę, a jednostka zapewnia miejsce z dostępem do zasilania. To najszybsza ścieżka, gdy w planie finansowym nie ma zabezpieczonej pozycji.